Een les met veel gebruikte uitdrukkingen met lichaamsdelen
Kernuitdrukkingen
| Uitdrukking | Letterlijk | Betekenis | Register/Opmerking | Voorbeeldzin |
|---|---|---|---|---|
| ergens de hand in hebben | hand erin | (stiekem) invloed hebben op iets | neutraal | Ik denk dat hij er de hand in heeft dat het project is uitgesteld. |
| je neus ergens in steken | neus erin | je met iets bemoeien | informeel, soms negatief | Steek niet overal je neus in; het is niet jouw taak. |
| een wit voetje halen (bij iemand) | wit voetje | proberen in de smaak te vallen | informeel | Jij brengt elke dag koffie voor de baas om een wit voetje te halen. |
| de buik vol hebben van iets | buik vol | genoeg hebben van / het zat zijn | informeel | Ik heb mijn buik vol van al die vergaderingen. |
| je hoofd loopt over | hoofd overloopt | te druk zijn / veel aan je hoofd hebben | neutraal | Deze week loopt mijn hoofd over; ik plan niets bij. |
| waar het hart vol van is, loopt de mond van over | hart/mond | je praat veel over wat je bezighoudt | spreekwoord | Ze is net verliefd; waar het hart vol van is… |
| op je tenen lopen | tenen | heel voorzichtig zijn (om niemand te kwetsen) / gespannen sfeer | neutraal | Sinds de reorganisatie lopen we allemaal op onze tenen. |
| met de handen in het haar zitten | handen in haar | geen oplossing zien | neutraal | Met die planning zit ik met mijn handen in het haar. |
| op je lippen bijten | lippen | iets niet zeggen wat je wél wilt zeggen | neutraal | Ik beet op mijn lippen om niets te zeggen tegen de klant. |
| je schouders ergens onder zetten | schouders | je best doen / hard aanpakken | positief | Zullen we er samen de schouders onder zetten? |
| iemand met de nekaankijken | nek | iemand minachtend behandelen | negatief | Hij wordt door zijn collega’s met de nek aangekeken. |
| je kop in het zand steken | kop (hoofd) | een probleem negeren | informeel | Steek niet je kop in het zand; bel die klant. |
| met de mond vol tanden staan | mond | geen woord kunnen uitbrengen | neutraal | Bij de sollicitatie stond ik met mijn mond vol tanden. |
| het ligt op het puntje van mijn tong | tong | je weet het bijna maar het komt niet | neutraal | Hoe heet die film ook alweer? Het ligt op het puntje van mijn tong. |
| ogen tekortkomen | ogen | zoveel zien dat je niet alles kunt zien | positief/neutraal | In het museum kwam ik ogen tekort. |
| een vinger in de pap hebben | vinger | invloed hebben op beslissingen | informeel | HR heeft hier een flinke vinger in de pap. |
| het hoofd koel houden | hoofd | rustig blijven | positief | Houd je hoofd koel tijdens het examen. |
Deel A – Betekenis & gebruik
- Koppelen (betekenis):
Wat betekenen de volgende uitdrukkingen?
a. je kop in het zand steken
b. op je tenen lopen
c. het hoofd koel houden
Geef het juiste antwoord: 1) heel voorzichtig doen; 2) kalm blijven onder druk; 3) een probleem negeren - Synoniemen/nuance (meerkeuze):
Kies het beste alternatief.
a. “Ik heb mijn buik vol van dit project.”- (1) Ik ben dol op dit project. (2) Ik ben het beu. (3) Ik heb honger.
b. “Hij steekt zijn neus overal in.” - (1) Hij helpt graag. (2) Hij bemoeit zich met alles. (3) Hij is verkouden.
c. “Zullen we er de schouders onder zetten?” - (1) Laten we stoppen. (2) Laten we hard gaan werken. (3) Laten we pauzeren.
- (1) Ik ben dol op dit project. (2) Ik ben het beu. (3) Ik heb honger.
- Context kiezen:
Kies in elke zin de beste uitdrukking.
a. De sfeer is gespannen; iedereen (op je tenen lopen / ogen tekortkomen).
b. Je moet rustig blijven en (het hoofd koel houden / met de mond vol tanden staan).
c. Ik (heb mijn buik vol / heb een wit voetje) van alle e-mails zonder inhoud.
d. Ze probeert bij de nieuwe teamleider (een wit voetje te halen / een vinger in de pap te hebben).
Deel B – Invuloefeningen
- Maak het af:
Bedenk zelf een zin met:
- “met de mond vol tanden staan”
- “je schouders ergens onder zetten”
- “waar het hart vol van is…”
Deel C – Spreken
- Presentatie (1 minuut):
Vertel over een moment waarop jij:
- je kop in het zand stak of
- ogen tekortkwam of
- je hoofd koel hield.
Gebruik minstens drie uitdrukkingen uit de lijst.
Deel D – Luisteren/Intonatie (kort)
- Klemtoon & expressie:
Lees hardop (spiegel of voice memo):
- “Ik heb mijn buik vol van die vergaderingen.”
- “Houd je hoofd koel, we lossen dit op.”
- “Steek niet overal je neus in.”
Let op klemtoonwoorden (buik vol, hoofd koel, neus). Spreek natuurlijk en niet te snel.
Deel E – Schrijven
- Korte e-mail (80–100 woorden):
Je schrijft aan je leidinggevende over een te hoog werktempo. Leg uit wat er misgaat en wat je voorstel is. Gebruik minstens vier uitdrukkingen (bijv. hoofd loopt over, op je tenen lopen, schouders eronder zetten, hoofd koel houden).
Huiswerk (optioneel)
- Observatie-opdracht: Houd één dag bij welke uitdrukkingen met het lichaam je hoort/ leest (tv, radio, collega’s, social media). Noteer 5 voorbeelden met context en parafraseer ze in je eigen woorden.
- Woordkaartjes: Maak kaartjes: voorkant = uitdrukking, achterkant = betekenis + jouw voorbeeldzin.
Antwoordsleutel (kort)
A1 a–3, b–1, c–2
A2 a–(2), b–(2), c–(2)
A3 a–op je tenen lopen; b–het hoofd koel houden; c–heb mijn buik vol; d–een wit voetje te halen
B4 (mogelijke antwoorden):
- heb / buik vol 2. het hoofd koel houden 3. neus / insteken 4. ogen tekort 5. met de handen in het haar
B5: vrij; controleer op correct gebruik & context.
Mini-woordlijst (nuance & gebruik)
- formeel/neutraal: het hoofd koel houden, je schouders ergens onder zetten
- negatieve lading: met de nek aankijken, je neus ergens in steken (bemoeien)